- अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी घोषणा केली की, “ज्या प्रकारे इतर देश अणु परीक्षण करत आहेत, त्याच प्रकारे अमेरिकेलाही अणु परीक्षण करावे.” आपल्या विधानादरम्यान ट्रम्प यांनी रशिया, चीन, उत्तर कोरिया आणि पाकिस्तान या देशांची नावे घेतली आणि सांगितले की हे देश सतत अणु परीक्षण करत आहेत, त्यामुळे अमेरिकेलाही तसे करणे आवश्यक आहे.
- गेल्या काही काळात उत्तर कोरियाने अनेक अणु परीक्षणे केली आहेत. परंतु रशिया आणि चीनने कोणतेही अणु परीक्षण केलेले नाही. हे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्पष्ट आहे की रशिया आणि चीनने प्रत्यक्ष अणु परीक्षण केलेले नाही.
- तथापि, रशिया आणि चीनने अणु शस्त्रे वाहून नेणाऱ्या वाहनांचे (launch vehicles) परीक्षण केले आहे. म्हणजेच, त्यांनी अणु वॉरहेड नेऊ शकणाऱ्या क्षेपणास्त्रांचे परीक्षण केले आहे, परंतु त्यांनी अणु शस्त्रांचे प्रत्यक्ष स्फोटक परीक्षण केलेले नाही.
- इतर अणु शक्ती देश — जसे की पाकिस्तान, रशिया आणि चीन — यांनी 1990 च्या दशकानंतर अणु परीक्षणावर बंदी ठेवली आहे.
अणु परीक्षणांचा इतिहास
- सोव्हिएत संघ (आताचा रशिया) ने आपले शेवटचे अणु परीक्षण 1990 मध्ये केले. अमेरिकेने 1992 मध्ये, आणि चीनने 1996 मध्ये आपले शेवटचे अणु परीक्षण केले.
- त्यानंतर 1996 मध्ये Comprehensive Test Ban Treaty (CTBT) वर स्वाक्षरी करण्यात आली, जी सर्व प्रकारच्या अणु परीक्षणांवर संपूर्ण बंदी घालते. मात्र, ही संधी (CTBT) आजतागायत अमलात आलेली नाही, कारण तिच्या अंमलबजावणीसाठी काही विशिष्ट देशांची मान्यता (ratification) आवश्यक आहे, जी अजून पूर्ण झालेली नाही.
- अमेरिका आणि चीन यांनी या करारावर स्वाक्षरी (sign) केली असली तरी, त्यांनी आजपर्यंत त्याचे अनुमोदन (ratification) केलेले नाही.
- रशिया ने या करारावर स्वाक्षरी करून रेटिफाय केले होते. परंतु 2023 मध्ये, जेव्हा रशिया आणि अमेरिकेमधील तणाव वाढला, तेव्हा रशियाने हा करार “डिरेटीफाय” (derecognize/withdraw) केला — म्हणजेच रशिया या करारातून बाहेर पडला.
अमेरिकेत चालू असलेली चर्चा (Debate in the US)
- Federation of American Scientists च्या अहवालानुसार, रशियाकडे जगातील सर्वात मोठे अणु शस्त्रसाठे (nuclear arsenal) आहेत.
- अमेरिका दुसऱ्या क्रमांकावर आहे — त्याच्याकडे सुमारे 3,700 अणु शस्त्रे, तर चीनकडे 1,000 हून अधिक अणु वॉरहेड्स आहेत.
- इतिहासात सर्वाधिक अणु परीक्षणे अमेरिकेने केली आहेत. यानंतर दुसऱ्या क्रमांकावर सोव्हिएत संघ (रशिया) आणि तिसऱ्या क्रमांकावर फ्रान्स येतो.
- सध्या अमेरिकेत ही चर्चा सुरू आहे की — देशाने पुन्हा अणु परीक्षण सुरू करावे का?
- समर्थकांचे मत आहे की अणु परीक्षणांमुळे अणु शस्त्रांची विश्वसनीयता (reliability) आणि कार्यक्षमता (effectiveness) सिद्ध होते, तसेच नवीन आणि अधिक शक्तिशाली शस्त्रे तयार करण्यासाठी आवश्यक वैज्ञानिक माहिती (data) मिळते.
संभाव्य जागतिक परिणाम (Possible Global Impact)
- जर अमेरिकेने पुन्हा अणु परीक्षण सुरू केले, तर हे इतर अणु शक्ती देशांमध्ये “डॉमिनो इफेक्ट” (Domino Effect) निर्माण करू शकते.
- जर अमेरिका आणि रशिया दोघांनीही पुन्हा परीक्षण सुरू केले, तर चीन देखील तसे करू शकतो.
- आणि जर चीनने परीक्षण केले, तर भारत, आणि त्यानंतर पाकिस्तान देखील पुन्हा अणु परीक्षण (nuclear testing) करू शकतात.